Akaryakıt İstasyonları İçin Elektrikli Araç Şarj İstasyonu Kurulumu

Akaryakıt istasyonları için elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu nasıl yapılır?

Akaryakıt istasyonlarına elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu; keşif, projelendirme, izin ve montaj aşamalarından oluşan teknik bir süreçtir.

İlk adım, istasyondaki mevcut elektrik altyapısının kapasitesinin değerlendirilmesidir.

Dağıtım şirketine bağlantı başvurusu yapılır ve şebeke uygunluk görüşü alınır.

Uygun görüş alındıktan sonra şarj cihazının yerleşim planı hazırlanır.

Yerleşim planında akaryakıt pompaları ve yer altı tank ağızlarından olan güvenlik mesafesi hesaplanır.

Elektrik projesi yetkili mühendis tarafından çizilir ve ilgili dağıtım şirketine onaylatılır.

Belediyeden işyeri açma ve çalışma ruhsatına ek faaliyet kaydı alınır.

EPDK mevzuatı gereği, halka açık ücretli şarj hizmeti sunmak için lisanslı bir şarj ağı işletmecisiyle sertifika anlaşması yapılır.

Sertifika tamamlandıktan sonra şarj ünitesinin fiziksel montajı gerçekleştirilir.

Montaj sonrası devreye alma testleri yapılır; topraklama direnci, kaçak akım rölesi ve izolasyon ölçümleri kontrol edilir.

Tüm testler başarılı olduktan sonra cihaz, şarj ağı yazılımına entegre edilir ve EPDK’ya bildirilir.

Süreç, altyapı durumuna göre birkaç hafta ile birkaç ay arasında tamamlanır.

Akaryakıt istasyonlarında hangi izinlerle elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu gerçekleştirilir?

Akaryakıt istasyonlarında elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu için dağıtım şirketi izni, belediye ruhsatı ve EPDK kapsamında şarj ağı sertifikası gereklidir.

Dağıtım şirketi izni, şebeke kapasitesinin yeterliliğini teyit eden ilk resmi adımdır.

Başvuru formu Şarj Hizmeti Yönetmeliği ekinde tanımlanan formata uygun olarak doldurulur.

Şebeke işletmecisi olumlu veya olumsuz görüş bildirir; olumsuz görüşe itiraz hakkı bulunur.

Belediye tarafında, 2023 düzenlemesiyle şarj istasyonları iki kategoriye ayrılmıştır.

Akaryakıt istasyonu bünyesindeki şarj ünitesi “tali faaliyet” olarak değerlendirilir.

Bu durumda mevcut işyeri ruhsatına ek faaliyet kaydı düşülmesi yeterlidir.

EPDK boyutunda ise akaryakıt istasyonu sahibi, lisanslı bir şarj ağı işletmecisiyle anlaşarak sertifika alır.

Sertifika, istasyonun ilgili ağın teknik ve işletme kriterlerine uygun olduğunu gösterir.

Lisanslı ağ işletmecisi, istasyonu EPDK’ya bildirir ve yasal onay sağlanır.

Akaryakıt istasyonlarına elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu için EPDK lisansı gerekir mi?

Akaryakıt istasyonu sahibinin doğrudan EPDK’dan lisans alması zorunlu değildir; ancak halka açık ücretli şarj hizmeti sunmak, lisanslı bir şarj ağı işletmecisi aracılığıyla yapılır.

EPDK düzenlemesinde iki farklı rol tanımlanmıştır: şarj ağı işletmecisi ve şarj istasyonu işletmecisi.

Şarj ağı işletmecisi, EPDK’dan Şarj Ağı İşletme Lisansı alan tüzel kişidir.

Bu lisansı almak için anonim veya limited şirket yapısı ve asgari ödenmiş sermaye şartı aranır.

Şarj istasyonu işletmecisi ise lisanslı ağ işletmecisinden sertifika alarak faaliyet gösterir.

Akaryakıt istasyonu sahipleri genellikle bu ikinci modeli tercih eder.

Sertifika modeli, hukuki sorumluluğun büyük kısmını lisanslı operatöre devreder.

Lisanssız ve izinsiz şekilde kullanıcıdan ücret alarak şarj hizmeti sunmak yasal olarak mümkün değildir.

Ücret almadan yalnızca kendi araçları için kurulan özel şarj ünitelerinde ise lisans veya sertifika gerekmez.

Akaryakıt istasyonlarında elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu hangi güvenlik mesafelerine tabidir?

Şarj ünitesi, akaryakıt pompalarından ve yer altı tank ağızlarından en az patlayıcı atmosfer bölgesi (Zone 1) sınırının dışında konumlandırılır.

Akaryakıt istasyonları, yanıcı ve patlayıcı maddelerin bulunduğu tesislerdir.

Bu nedenle elektrikli şarj cihazlarının kıvılcım riski taşıyan bölgelerden uzak tutulması zorunludur.

Uluslararası uygulamalarda ATEX Bölge 1 veya Bölge 2 sınırından en az 10 metre mesafe önerilir.

Araç uzunluğu 5 metreyi aşan araçlar için bu mesafe, araç uzunluğu artı 5 metre olarak hesaplanır.

Şarj cihazının etrafında araçların rahat manevra yapacağı ve park edeceği boş alan bırakılır.

Gerekli durumlarda platform veya bariyer gibi fiziksel koruma elemanları kullanılır.

Yerleşim planı, TS 12820 ve TS 12663 standartlarında belirtilen emniyet mesafelerine uygun şekilde hazırlanır.

Şarj ünitesinin konumu, istasyonun tehlikeli bölge haritası (zone sınıflandırması) üzerinde projelendirilir.

Akaryakıt istasyonlarında elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu hangi güvenlik mesafelerine tabidir?

Akaryakıt istasyonlarında elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu için hangi teknik standartlar geçerlidir?

IEC 61851 standardı, şarj sisteminin araçla iletişim protokolünü, güvenlik mekanizmalarını ve güç aktarım koşullarını belirler.

TS 13912 standardı, Türkiye’de şarj tesisatının kabulü için yapılacak doğrulamaların esaslarını tanımlar.

Akaryakıt istasyonlarında ek olarak ATEX yönetmeliği kapsamında patlayıcı ortam sınıflandırması yapılır.

Tüm elektriksel ekipmanların CE ve TSE uygunluk belgelerine sahip olması zorunludur.

Akaryakıt istasyonlarında kaç kW kapasiteyle elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu yapılır?

Akaryakıt istasyonlarında yaygın olarak 50 kW ile 150 kW arasında DC hızlı şarj üniteleri tercih edilir; bazı istasyonlarda 300 kW ve üzeri ultra hızlı üniteler de kurulur.

AC şarj üniteleri genellikle 22 kW güce sahiptir ve uzun süreli park senaryoları için uygundur.

DC şarj üniteleri ise 50 kW, 120 kW, 150 kW ve 300 kW gibi farklı güç seviyelerinde üretilir.

Akaryakıt istasyonlarında araç sirkülasyonu yüksek olduğundan, kısa sürede şarj sağlayan DC üniteler öne çıkar.

EPDK düzenlemesine göre otoyol ve devlet yollarındaki şarj ünitelerinin en az yüzde ellisinin DC 50 kW ve üzeri güçte olması zorunludur.

Güç kapasitesi seçimi; istasyonun konumu, günlük araç trafiği, elektrik altyapısının kapasitesi ve yatırım bütçesine göre belirlenir.

Trafo kapasitesi düşük olan bölgelerde 50 kW ile başlayıp ilerleyen dönemde kapasite artırmak pratik bir yaklaşımdır.

Birden fazla araçı aynı anda şarj edebilen çift çıkışlı (dual output) cihazlar, güç paylaşımı (power sharing) özelliği ile verimli kullanım sağlar.

Akaryakıt istasyonlarında AC ve DC seçimi elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu sürecini nasıl etkiler?

AC şarj üniteleri düşük altyapı maliyeti ve basit kurulumla öne çıkarken, DC şarj üniteleri yüksek güç kapasitesi ve kısa şarj süresiyle akaryakıt istasyonlarında daha fazla tercih edilir.

AC şarj, elektrik enerjisini alternatif akım olarak araca iletir; dönüşüm işlemi aracın dahili şarj cihazında gerçekleşir.

Bu nedenle AC şarj hızı, aracın dahili dönüştürücü kapasitesiyle sınırlıdır ve genellikle 7,4 kW ile 22 kW arasında kalır.

AC kurulumda tek veya üç fazlı besleme yeterlidir; ayrı trafo gereksinimi çoğunlukla doğmaz.

DC şarj ise doğrudan doğru akım ileterek aracın bataryasını besler.

50 kW DC ünite, 22 kW AC üniteye kıyasla aynı bataryayı yaklaşık üçte bir sürede doldurur.

DC kurulumda yüksek güç talebi nedeniyle genellikle ayrı besleme hattı, güçlü kablo kesiti ve bazı durumlarda yeni trafo gerekir.

Akaryakıt istasyonlarında ideal yaklaşım, en az bir DC hızlı şarj ünitesinin yanına bir veya iki AC ünitenin eklenmesidir.

Bu kombinasyon, hem acil şarj ihtiyacını hem de uzun süreli bekleme durumlarını karşılar.

Akaryakıt istasyonlarında elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu için elektrik altyapısı nasıl hazırlanır?

Elektrik altyapısı hazırlığı; mevcut pano kapasitesinin değerlendirilmesi, kablo güzergâhının belirlenmesi ve koruma elemanlarının seçilmesiyle başlar.

İlk aşamada istasyonun mevcut bağlantı gücü ve trafo kapasitesi incelenir.

Şarj ünitesinin talep edeceği güç, mevcut tüketimle birlikte hesaplanır.

Toplam güç talebi mevcut kapasiteyi aşıyorsa dağıtım şirketinden güç artışı talep edilir.

Kablo güzergâhı, panodan şarj ünitesine kadar en kısa ve güvenli hat üzerinden planlanır.

Kablo kesiti, taşınacak akım değeri ve mesafe dikkate alınarak gerilim düşümünü minimize edecek şekilde seçilir.

Panoya ayrı bir devre kesici ve kaçak akım koruma rölesi (RCD) eklenir.

Aşırı gerilim koruma elemanları (SPD) da panoya monte edilir.

Topraklama sistemi, şarj ünitesi ve metal aksamın TS HD 60364 standardına uygun şekilde topraklanmasıyla tamamlanır.

Tüm tesisat, yetkili elektrik mühendisi tarafından projelendirilir ve dağıtım şirketine onaylatılır.

Akaryakıt istasyonlarında trafo kapasitesi elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu için yeterli midir?

Mevcut trafo kapasitesinin yeterliliği, istasyonun toplam güç talebine ve kurulacak şarj ünitesinin gücüne bağlı olarak değişir.

Bir akaryakıt istasyonunun mevcut elektrik tüketimi genellikle aydınlatma, pompa motorları ve market bölümünden oluşur.

Bu tüketim üzerine eklenen 50 kW DC şarj ünitesi, trafo üzerinde kayda değer bir yük artışı yaratır.

150 kW ve üzeri üniteler kurulduğunda ise mevcut trafonun kapasitesi çoğunlukla yetersiz kalır.

Kapasite yetersizliğinde iki seçenek bulunur: mevcut trafoda güç artışı veya yeni trafo tesisi.

Güç artışı için dağıtım şirketine başvurulur; şirket, hat ve trafo kapasitesini değerlendirir.

Kırsal bölgelerdeki veya eski trafo bölgelerindeki istasyonlarda yeni hat çekilmesi gerekebilir.

Büyük ölçekli projelerde (örneğin 1 MW toplam güç) ayrı orta gerilim bağlantısı ve müstakil trafo kurulumu kaçınılmaz hâle gelir.

Altyapı yatırımını planlarken, gelecekteki kapasite artışına uygun boyutlandırma yapmak uzun vadede tasarruf sağlar.

Akaryakıt istasyonlarında elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu sırasında yangın güvenliği nasıl sağlanır?

Akaryakıt istasyonlarında yangın güvenliği, hem akaryakıt hem de elektrik kaynaklı risklerin birlikte değerlendirilmesini gerektirir.

Şarj ünitesi, yanıcı buhar yoğunluğunun düşük olduğu ve havalandırmanın yeterli olduğu alana yerleştirilir.

Cihazın etrafında araç yangınlarına müdahaleyi kolaylaştıracak açık alan bırakılır.

Yangın güvenliği kapsamında alınması gereken başlıca önlemler:

• Şarj alanı yakınında CO₂ veya kuru kimyevi tozlu yangın söndürücü bulundurulur.
• Acil durdurma (panik) butonu, şarj ünitesine erişilebilir mesafeye monte edilir.
• Bu butona basıldığında şarj ünitesinin ve ilgili elektrik beslemesinin otomatik olarak kesilmesi sağlanır.
• Elektrikli araç yangınlarına yönelik özel söndürme kitleri (örneğin yangın battaniyesi) istasyonda hazır bulundurulur.
• Lityum-iyon batarya yangınlarında termal kaçak riskine karşı personel eğitimi verilir.
• İstasyondaki yangın algılama ve uyarı sistemi, şarj alanını da kapsayacak şekilde genişletilir.

Tüm bu tedbirler, entegre bir güvenlik yaklaşımıyla birlikte uygulandığında etkin koruma sağlar.

Akaryakıt istasyonlarında patlayıcı atmosfer bölgelerinde elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu hangi kurallara tabidir?

Patlayıcı atmosfer bölgelerinde şarj cihazı konumlandırılamaz; cihaz, Zone 1 ve Zone 2 sınıflandırması dışındaki güvenli alana yerleştirilir.

Akaryakıt istasyonlarında benzin ve LPG buharlarının yoğunlaştığı alanlar, ATEX yönetmeliğine göre zone sınıflandırmasına tabi tutulur.

Zone 0: Patlayıcı atmosferin sürekli veya uzun süreli mevcut olduğu alan.

Zone 1: Normal çalışma koşullarında patlayıcı atmosferin ara sıra oluştuğu alan.

Zone 2: Normal çalışma koşullarında patlayıcı atmosferin nadiren ve kısa süreli oluştuğu alan.

Elektrikli şarj üniteleri standart (non-ex) ekipman olduğundan, Zone 0 ve Zone 1 alanlarına yerleştirilemez.

Zone 2 alanlarına yerleştirme de önerilmez; güvenli bölge (non-hazardous area) tercih edilir.

Uygulama pratiğinde, pompa adalarından ve tank dolum ağızlarından en az 10 metre mesafe korunur.

Yerleşim planı, istasyonun patlayıcı ortam haritası (zone classification drawing) üzerinde uzman mühendis tarafından işaretlenir.

TS EN IEC 60079-10-1 standardı, patlayıcı bölge sınıflandırmasının esaslarını belirler.

Akaryakıt istasyonlarında elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu için belediyeden hangi ruhsatlar alınır?

Akaryakıt istasyonlarında şarj ünitesi kurulumu, mevcut işyeri açma ve çalışma ruhsatına “tali faaliyet” olarak eklenir.

2023 yılında yapılan düzenlemeyle şarj istasyonları iki kategoriye ayrılmıştır: müstakil şarj istasyonları ve işyerlerinde/toplu yapılarda bulunan şarj istasyonları.

Akaryakıt istasyonu bünyesindeki şarj ünitesi ikinci kategoriye girer.

Bu durumda ayrı bir işyeri ruhsatı çıkarmak yerine, mevcut ruhsata ek faaliyet bildirimi yapılır.

Başvuru dosyasında genellikle tapu veya kira sözleşmesi, tesisat uygunluk belgesi, elektrik projesi ve işletme planı istenir.

Belediye, başvuru sonrası yerinde denetim gerçekleştirir.

Denetimde acil çıkış yönlendirmeleri, yangın güvenliği, erişilebilirlik ve elektrik tesisatı kontrol edilir.

Bazı belediyeler ünite başına ayrı harç kalemi belirler.

Bu kalemin mevcut işyeri açma harcıyla mükerrer olmaması için başvuru öncesinde belediye ile netleştirme yapılması önerilir.

Akaryakıt istasyonlarında elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu için belediyeden hangi ruhsatlar alınır?

Akaryakıt istasyonlarında elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu ne kadar sürede tamamlanır?

Kurulum süresi, altyapı durumuna ve izin süreçlerine bağlı olarak 4 hafta ile 6 ay arasında değişir.

Elektrik altyapısı yeterli olan ve mevcut trafo kapasitesi kurulumu karşılayan istasyonlarda süreç 4-8 hafta içinde tamamlanır.

Bu sürenin büyük bölümünü dağıtım şirketinden bağlantı izni alma ve belediye ruhsat süreci oluşturur.

Fiziksel montaj, uygun altyapı hazırlandıktan sonra genellikle 1-3 iş günü sürer.

Devreye alma testleri, yazılım entegrasyonu ve EPDK bildirimi ek 1-2 hafta gerektirir.

Trafo kapasitesi yetersiz olan veya yeni hat çekilmesi gereken durumlarda süre 3-6 aya uzar.

Kırsal bölgelerde şebeke güçlendirme çalışmaları ek gecikmelere neden olur.

Süreci kısaltmanın en etkili yolu, tüm başvuruları (dağıtım şirketi, belediye, şarj ağı sertifikası) eş zamanlı olarak başlatmaktır.

Akaryakıt istasyonlarında elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu için şarj ağı sertifikası nasıl alınır?

Şarj ağı sertifikası, EPDK’dan lisans almış bir şarj ağı işletmecisiyle yapılan anlaşma sonucunda verilir.

Akaryakıt istasyonu sahibi, faaliyet göstermek istediği bölgede hizmet veren lisanslı operatörlerle iletişime geçer.

Operatör, istasyonun teknik altyapısını ve konum uygunluğunu değerlendirir.

Taraflar arasında işletme anlaşması imzalanır; bu anlaşmada gelir paylaşımı, bakım sorumlulukları ve teknik şartlar belirlenir.

Sertifika, istasyonun ilgili şarj ağının teknik kriterlerine, birlikte çalışabilirlik şartlarına ve OCPP uyumluluğuna sahip olduğunu teyit eder.

Sertifika alan istasyon, lisanslı operatör aracılığıyla EPDK’ya bildirilir ve resmi kayda alınır.

Bir şarj istasyonu yalnızca tek bir şarj ağı işletmecisinden sertifika alır.

Sertifikalı istasyon, bağlı olduğu ağ operatörünün gözetim ve denetimine tabidir.

Şarj hizmetinin kalitesinden asli sorumluluk lisanslı ağ işletmecisine aittir.

Akaryakıt istasyonlarında elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu hangi soket tiplerini desteklemelidir?

Avrupa ve Türkiye pazarında standart olarak AC tarafında Type 2, DC tarafında CCS2 (Combined Charging System) soket tipleri kullanılır.

EPDK düzenlemesine göre şarj ağındaki her istasyonda aşağıdaki soket gereksinimleri karşılanmalıdır:

• AC üniteler için en az bir adet Type 2 soket bağlantısına sahip ünite bulundurulmalıdır.
• DC üniteler için en az bir adet CCS2 (birleşik şarj sistemi) soket bağlantısına sahip ünite bulundurulmalıdır.
• Type 2 soket, 7,4 kW ile 22 kW arasında AC şarj gücü sunar.
• CCS2 soket, 50 kW ile 350 kW arasında DC hızlı şarj kapasitesini destekler.

Türkiye’de satılan elektrikli araçların büyük çoğunluğu Type 2 ve CCS2 uyumludur.

Eski nesil CHAdeMO soket tipi pazardaki payını yitirmektedir; yeni kurulumlar için tercih edilmez.

Soket seçiminde kaliteli ve sertifikalı konnektör kullanmak, ısınma ve güç sınırlaması sorunlarını önler.

Akaryakıt istasyonlarında elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu sonrası işletme giderleri nelerdir?

İşletme giderlerinin en büyük kalemi elektrik enerjisi faturasıdır; bunu bakım, yazılım lisansı ve sigorta giderleri izler.

Başlıca işletme gideri kalemleri:

• Elektrik enerjisi tüketimi: Ticarethane tarifesiyle faturalandırılır; gündüz, puant ve gece dilimleri ayrı birim fiyat taşır.
• Periyodik bakım: Konnektör kontrolü, kablo ve bağlantı noktası incelemesi, filtre değişimi, topraklama testi gibi işlemleri kapsar.
• Yazılım ve iletişim: OCPP tabanlı yönetim yazılımı lisans bedeli ve veri iletişimi (SIM/internet) giderleri.
• Sigorta: Şarj hizmetinden kaynaklanabilecek zararlara karşı sorumluluk sigortası yönetmelik gereği zorunludur.
• Arıza ve yedek parça: Güç elektroniği kartları, soğutma fanları ve ekran gibi bileşenlerin değişim maliyetleri.

Üç zamanlı tarife seçilerek gece saatlerinde daha düşük birim fiyatla enerji kullanılması, elektrik giderini azaltır.

İşletme giderlerini düşürmenin bir diğer yolu, düzenli bakım yaparak büyük arızaları önlemektir.

Akaryakıt istasyonlarında elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu hangi elektrik tarifesiyle faturalandırılır?

Akaryakıt istasyonlarındaki şarj üniteleri, genellikle ticarethane abonelik tarifesiyle faturalandırılır; yüksek güçlü bağlantılarda orta gerilim tarifesi uygulanır.

Ticarethane tarifesinde tek zamanlı ve çok zamanlı (üç zamanlı) seçenekler mevcuttur.

Üç zamanlı tarifede gündüz, puant ve gece dilimleri farklı birim fiyatlara sahiptir.

Gece saatlerindeki düşük tarife, yüksek kapasiteli şarj istasyonları için enerji maliyetini belirgin şekilde azaltır.

Toplam bağlantı gücü belirli bir eşiği aştığında dağıtım şirketi, aboneliği orta gerilim tarifesine geçirebilir.

Orta gerilim tarifesinde birim enerji bedeli daha düşüktür; ancak trafo, koruma ve ölçüm altyapısı ek maliyet getirir.

Tarife seçimi ve abonelik türü, dağıtım şirketiyle yapılacak bağlantı anlaşmasında netleştirilir.

EPDK’nın belirlediği tarife yapısı tüm dağıtım bölgeleri için geçerlidir; bölgesel dağıtım şirketleri ek hizmet bedeli uygular.

Akaryakıt istasyonlarında elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu için devlet teşvikleri var mıdır?

EPDK, sektörün gelişimini hızlandırmak amacıyla lisans bedeli muafiyeti ve kolaylaştırıcı düzenlemeler uygulamıştır.

Lisans bedeli, belirli bir süre boyunca lisans sahiplerinden tahsil edilmemiştir.

Bu uygulama, yeni yatırımcıları sektöre çekmek ve şarj ağının yaygınlaşmasını teşvik etmek amacıyla hayata geçirilmiştir.

Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) gibi uluslararası kuruluşlar, Türkiye’de düşük karbonlu ulaşımı destekleyen kredi ve hibe programları sunmaktadır.

Bazı şarj altyapı şirketleri bu kaynaklardan uygun faizli finansman temin etmiştir.

Akaryakıt istasyonu sahipleri de bu tür dış finansman fırsatlarını değerlendirebilir.

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın belirli dönemlerde açtığı yatırım teşvik programları, enerji altyapısı yatırımlarını kapsamına alır.

Teşvik programlarının güncel koşulları ve başvuru kriterleri ilgili bakanlık ile EPDK duyurularından takip edilir.

Akaryakıt istasyonlarında elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu yatırım geri dönüş süresi ne kadardır?

Yatırım geri dönüş süresi; kurulum maliyeti, günlük şarj işlem sayısı, tarife yapısı ve gelir paylaşım modeline göre değişir.

DC hızlı şarj ünitesi, yüksek güç çıkışı sayesinde kısa sürede daha fazla araç şarj eder ve kWh başına gelir üretir.

Yoğun trafik alan istasyonlarda günlük şarj işlem sayısı doğrudan geliri belirler.

Şarj ağı operatörüyle yapılan gelir paylaşım anlaşmasındaki oranlar, istasyon sahibinin net getirisini etkiler.

Kira modeli tercih edildiğinde istasyon sahibi sabit kira geliri elde eder; gelir paylaşım modelinde ise kWh bazlı pay alır.

Elektrikli araç sayısındaki artış, geri dönüş süresini kısaltan en belirleyici dış faktördür.

Türkiye’de elektrikli araç parkının hızla büyümesi, şarj talebinin yıldan yıla artacağına işaret eder.

Yatırım kararı öncesinde detaylı fizibilite çalışması hazırlamak; maliyet, gelir ve risk analizini somut verilere dayandırır.

Akaryakıt istasyonlarında elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu sırasında kablo kesiti nasıl belirlenir?

Kablo kesiti; taşınacak akım değeri, kablo uzunluğu ve kabul edilebilir gerilim düşümü dikkate alınarak hesaplanır.

Şarj ünitesinin beyan akımı, cihazın güç değeri ve çalışma gerilimine göre belirlenir.

Örneğin 50 kW DC şarj ünitesi, üç fazlı 400 V beslemede yaklaşık 80 A civarında akım çeker.

150 kW ünitede bu değer 250 A’ya yaklaşır; kablo kesiti buna uygun şekilde büyütülür.

Gerilim düşümü, kablo uzunluğuyla doğru orantılıdır.

Pano ile şarj ünitesi arasındaki mesafe arttıkça, aynı akım taşıma kapasitesini sağlamak için daha kalın kesit seçilir.

TS HD 60364 standardı, son kullanıcı devrelerinde kabul edilebilir gerilim düşümü sınırını belirler.

Akaryakıt istasyonlarında kablo güzergâhı, yanıcı madde bulunan bölgelerden uzak tutularak planlanır.

Yer altı kablo kanalları veya korumalı kablo tavası kullanımı, hem güvenlik hem de bakım kolaylığı sağlar.

Akaryakıt istasyonlarında elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu sırasında kablo kesiti nasıl belirlenir?

Akaryakıt istasyonlarında elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu için topraklama sistemi nasıl tasarlanır?

Topraklama sistemi, şarj ünitesinin metal gövdesini ve tüm iletken aksamı güvenli biçimde yere bağlayarak kaçak akım riskini ortadan kaldırır.

TS HD 60364-4-41 standardı, elektrik çarpmasına karşı korumanın temel esaslarını tanımlar.

Şarj ünitesinin gövdesi, ayrı bir topraklama iletkeniyle ana topraklama barasına bağlanır.

Topraklama direncinin düşük tutulması, arıza anında koruma elemanlarının hızla devreye girmesini sağlar.

Akaryakıt istasyonlarında mevcut topraklama sistemi genellikle pompalar ve bina için tasarlanmıştır.

Şarj ünitesi eklenirken topraklama ağının kapasitesinin yeterli olup olmadığı ölçüm yapılarak kontrol edilir.

Gerekirse ek topraklama çubuğu veya halka topraklama sistemi eklenir.

Periyodik topraklama direnci ölçümü, kurulumdan sonra da düzenli aralıklarla tekrarlanır.

Ölçüm sonuçları, hem iç denetim hem de sigorta süreçleri için kayıt altına alınır.

Akaryakıt istasyonlarında elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu sonrası periyodik bakım nasıl yapılır?

Periyodik bakım yılda en az bir kez yapılır ve TS HD 60364-6 standardının gereklilikleri doğrultusunda yürütülür.

Bakım kapsamında konnektör uçları çatlak, kırık veya açıkta kalan metal yönünden incelenir.

Konnektör yuvasının sıkılığı kontrol edilir; gevşek bağlantı ısınmaya ve güç kaybına neden olur.

DC şarj ünitelerinde filtre değişimi yapılır.

Termal kamera ile bağlantı noktalarının sıcaklık kontrolü gerçekleştirilir.

Topraklama direnci ölçümü tekrarlanır; kaçak akım rölesi ve devre kesici testleri yapılır.

Aşırı gerilim koruma elemanlarının (SPD) durumu ve göstergeleri kontrol edilir.

Yazılım güncellemeleri ve OCPP protokol uyumluluğu bakım sürecinde doğrulanır.

Bakım kayıtları ve periyodik raporlar hem iç denetim hem de sigorta süreçleri için saklanır.

İhmal edilen küçük arızalar, yüksek güçlü DC ünitelerde büyüyerek maliyetli kesintilere yol açar.

Akaryakıt istasyonlarında elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu için OCPP uyumluluğu neden önemlidir?

OCPP (Open Charge Point Protocol), şarj istasyonunun merkezi yönetim sistemiyle haberleşmesini sağlayan açık kaynaklı uluslararası protokoldür.

Bu protokol, istasyonun uzaktan izlenmesini, kontrol edilmesini ve arıza bildirimlerinin anlık olarak merkeze iletilmesini mümkün kılar.

OCPP uyumlu cihazlar, farklı şarj ağı operatörlerinin yazılımlarıyla çalışabilir.

Bu da operatör değişikliği durumunda cihazın yeniden kullanılabilmesini sağlar.

EPDK düzenlemesi, lisanslı şarj ağı operatörlerinin istasyonları uzaktan yönetebilecek dijital altyapı kurmasını zorunlu kılar.

OCPP, bu zorunluluğun teknik karşılığıdır.

Şarj işlemi verileri, enerji tüketim raporları ve arıza kayıtları OCPP üzerinden merkezi sisteme aktarılır.

OCPP uyumlu olmayan cihazlar, lisanslı ağa entegre edilemez ve EPDK’ya bildirim yapılamaz.

Cihaz seçimi aşamasında OCPP 1.6J veya OCPP 2.0.1 sürümü destekleyen ürünler tercih edilir.

Akaryakıt istasyonlarında elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu sırasında ödeme sistemi nasıl entegre edilir?

Ödeme sistemi entegrasyonu, şarj ağı operatörünün sunduğu dijital platform üzerinden gerçekleştirilir.

EPDK düzenlemesi, her lisanslı operatörün tüm elektrikli araç kullanıcılarından ödeme alabilecek bir sistem sunmasını zorunlu kılar.

Bu sistem genellikle mobil uygulama, RFID kart veya QR kod okuyucu seçeneklerini içerir.

Mobil uygulama üzerinden kullanıcı istasyonu haritada bulur, şarjı başlatır ve ödemeyi kredi kartı veya dijital cüzdan ile tamamlar.

RFID kart, abonelik modeli ile çalışan kullanıcılar için hızlı tanıma ve otomatik faturalandırma sağlar.

QR kod okuyucu ise uygulama indirmek istemeyen kullanıcılara web tabanlı ödeme imkânı sunar.

Faturalandırma, Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) entegrasyonuyla e-fatura veya e-arşiv fatura formatında yapılır.

Ödeme sistemi altyapısının kurulumu ve yönetimi genellikle lisanslı operatörün sorumluluğundadır.

Akaryakıt istasyonu sahibi, kendi kasasından ayrı olarak şarj gelirlerini operatör raporlarından takip eder.

Akaryakıt istasyonlarında elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu için dağıtım şirketinden bağlantı izni nasıl alınır?

Bağlantı izni, Şarj Hizmeti Yönetmeliği ekinde tanımlanan başvuru formuyla dağıtım şirketine yapılan resmi başvuru sonucunda verilir.

Başvuru formunda istasyonun konumu, talep edilen güç kapasitesi, şarj ünitesi sayısı ve teknik özellikleri belirtilir.

Dağıtım şirketi, başvuruyu altyapı kapasitesi açısından değerlendirir.

Şebeke kapasitesi yeterli ise olumlu görüş bildirilir ve bağlantı anlaşması yapılır.

Kapasite yetersizse şirket, güçlendirme çalışması gerektiğini ve tahmini süreyi bildirir.

Olumsuz görüşe itiraz hakkı mevcuttur; itiraz EPDK’ya yapılır.

Bağlantı anlaşmasında güç tahsisi, bağlantı bedeli ve sayaç yeri gibi detaylar netleştirilir.

Bağlantı izni olmadan şarj ünitesinin devreye alınması hem elektrik güvenliği hem de yasal açıdan uygun değildir.

İzin süreci, başvurunun eksiksiz yapılması durumunda genellikle 2-4 hafta içinde sonuçlanır.

Akaryakıt istasyonlarında elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu araç trafiğini nasıl etkiler?

Şarj ünitesi eklemek, istasyonun araç çeşitliliğini artırır; hem yakıt alan hem de şarj yapan araçlar aynı tesisi kullanır.

DC hızlı şarj işlemi ortalama 20-40 dakika sürer.

Bu süre, klasik yakıt dolumu süresiyle kıyaslandığında belirgin şekilde uzundur.

Şarj yapan araçlar için ayrı park alanı tahsis edilmesi, yakıt dolum bölgesindeki sirkülasyonu korur.

Şarj alanı ile pompa adaları arasında fiziksel ayrım yapılması, araç akışının karışmasını önler.

Yönlendirme tabelaları ve yer işaretlemeleri, sürücülerin doğru alana yönelmesini sağlar.

Şarj süresi boyunca bekleyen müşteriler, istasyondaki market, restoran veya dinlenme alanını kullanır.

Bu durum, istasyonun yan gelir kalemlerini (market satışları, yeme-içme) artırma potansiyeli taşır.

Doğru yerleşim planıyla hem elektrikli hem de yakıtlı araç sahiplerine kesintisiz hizmet sunulur.

Akaryakıt istasyonlarında elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu için sigorta yükümlülükleri nelerdir?

Şarj Hizmeti Yönetmeliği, lisanslı şarj ağı işletmecilerine sorumluluk sigortası yaptırma zorunluluğu getirir.

Bu sigorta, şarj hizmetinden kaynaklanan zararlara karşı hem kullanıcıları hem de üçüncü tarafları korur.

Akaryakıt istasyonundaki şarj ünitesi de bu sigorta kapsamına girer.

Sigorta poliçesi genellikle şarj ünitesinin neden olduğu elektrik arızası, yangın ve fiziksel hasar risklerini kapsar.

Ayrıca araç bataryasında şarj sırasında oluşabilecek hasarlara yönelik sorumluluk da teminat altına alınır.

Akaryakıt istasyonu sahibinin mevcut işletme sigortası, şarj ünitesiyle ilgili riskleri kapsamaz.

Bu nedenle şarj faaliyetine özgü ek poliçe veya mevcut poliçeye kloz eklenmesi gerekir.

Sigorta poliçesinin kapsamı ve teminat limitleri, şarj ağı operatörüyle yapılan anlaşmada netleştirilir.

Periyodik bakım kayıtları ve teknik denetim raporları, sigorta talep süreçlerinde belge olarak kullanılır.

Akaryakıt istasyonlarında elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu güneş enerjisi sistemiyle birlikte yapılır mı?

Akaryakıt istasyonlarının geniş çatı ve kanopi alanları, güneş enerjisi panelleri için uygun yüzey sağlar ve şarj istasyonuyla entegrasyona uygundur.

Güneş enerjisi sistemi (GES), istasyonun elektrik tüketiminin bir bölümünü karşılayarak enerji maliyetini düşürür.

Üretilen enerji doğrudan şarj ünitesini beslemez; şebekeye verilerek istasyonun toplam tüketiminden mahsup edilir.

Kanopi üzerine kurulan paneller, araçlara gölgelik sağlarken aynı zamanda enerji üretir.

Bu çift işlevli yapı, istasyonun müşteri deneyimini iyileştirir ve yatırımın katma değerini artırır.

GES kurulumu için çatı veya kanopi yapısının taşıma kapasitesi statik hesaplamayla doğrulanır.

İlgili dağıtım şirketine üretim tesisi başvurusu yapılır ve sayaç düzenlemesi gerçekleştirilir.

Akaryakıt istasyonlarında GES kurulumu, şarj altyapısından bağımsız bir yatırım kalemi olarak değerlendirilir.

Ancak iki yatırımın birlikte planlanması, elektrik panosu ve kablo altyapısında tasarruf sağlar.

Akaryakıt istasyonlarında elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu için fizibilite raporu nasıl hazırlanır?

Fizibilite raporu; mevcut altyapı analizi, talep projeksiyonu, maliyet hesaplaması ve gelir modellemesini kapsayan teknik-ekonomik bir belgedir.

Raporda aşağıdaki ana bölümler yer alır:

• Mevcut altyapı değerlendirmesi: Trafo kapasitesi, pano durumu, kablo güzergâhı, güvenlik mesafeleri ve zone sınıflandırması incelenir.
• Talep analizi: İstasyonun konumu, günlük araç trafiği, bölgedeki elektrikli araç yoğunluğu ve rakip şarj noktalarının dağılımı değerlendirilir.
• Yatırım maliyeti: Şarj ünitesi donanımı, elektrik altyapısı, trafo güçlendirmesi, inşaat işleri, izin ve lisans giderleri kalem kalem hesaplanır.
• Gelir projeksiyonu: Günlük ortalama şarj işlemi sayısı, kWh başına birim gelir ve aylık/yıllık toplam gelir tahmini oluşturulur.
• Geri ödeme süresi ve karlılık: Net bugünkü değer (NBD) ve iç verim oranı (İVO) hesaplarıyla yatırımın ekonomik uygulanabilirliği analiz edilir.

Fizibilite raporu, yatırım kararının veri odaklı ve risk farkındalığıyla alınmasını sağlar.

Rapor, bankalar veya uluslararası fonlardan finansman talep edilmesi durumunda zorunlu bir başvuru belgesidir.

Akaryakıt istasyonlarında elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu gelecekte hangi teknolojik gelişmelerden etkilenir?

Batarya teknolojisindeki ilerlemeler, ultra hızlı şarj kapasiteleri ve akıllı şebeke entegrasyonu, akaryakıt istasyonlarındaki şarj altyapısını doğrudan dönüştürecek gelişmelerdir.

Katı hâl bataryalar, mevcut lityum-iyon bataryalara kıyasla daha yüksek enerji yoğunluğu ve daha kısa şarj süresi vaat eder.

Bu teknoloji yaygınlaştığında 350 kW ve üzeri ultra hızlı şarj üniteleri standart hâle gelir.

Araçtan şebekeye (V2G) teknolojisi, elektrikli aracın bataryasını bir enerji deposu olarak kullanır.

Bu sayede araç, şarj olurken aynı zamanda şebekeye geri enerji verebilir.

Akaryakıt istasyonları, V2G uyumlu altyapıyla mikro enerji merkezi işlevi üstlenebilir.

Otonom araçların yaygınlaşması, insansız şarj istasyonu konseptini gündeme getirir.

Robotik şarj kolları ve otomatik park-şarj sistemleri, bu vizyonun teknolojik yapı taşlarıdır.

Yapay zekâ destekli enerji yönetim sistemleri, şarj talebini tahmin ederek enerji alımını optimize eder.

Bu sistemler, puant saatlerden kaçınarak enerji maliyetini düşürür ve şebeke üzerindeki yükü dengelemektedir.

Tüm bu gelişmeler, akaryakıt istasyonlarının enerji istasyonuna dönüşüm sürecini hızlandırmaktadır.

Kaynakça

• Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK), Şarj Hizmeti Yönetmeliği, Resmî Gazete, 02.04.2022.
• Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK), Şarj Ağı İşletmeci Lisansı İşlemleri İle İlgili Başvurulara İlişkin Usul ve Esaslar.
• Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK), Enerji Dönüşümü / Lisans İşlemleri Bilgilendirme Sayfası.
• Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ), Türkiye Elektrik Şebekesi Kapasite Raporları.
• Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. (TEDAŞ), Bağlantı ve Sistem Kullanım Anlaşmaları Usul ve Esasları.
• 6446 Sayılı Elektrik Piyasası Kanunu, 21.12.2021 tarihli değişiklikler.
• İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik, 2005/9207 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı, 29.07.2023 tarihli değişiklikler.
• Türk Standardları Enstitüsü (TSE), TS 13912 – Elektrikli Araç Şarj Üniteleri Kurulum ve Güvenlik Gerekleri.
• Türk Standardları Enstitüsü (TSE), TS 12820 – Akaryakıt İstasyonları Emniyet Kuralları.
• IEC 61851 – Electric Vehicle Conductive Charging System, International Electrotechnical Commission.
• IEC 62196 – Plugs, Socket-outlets, Vehicle Connectors and Vehicle Inlets, International Electrotechnical Commission.
• ATEX Yönetmeliği (2014/34/AB) – Muhtemel Patlayıcı Ortamda Kullanılan Teçhizat ve Koruyucu Sistemler.
• Elektrik Mühendisleri Odası (EMO), Elektrikli Taşıt Şarj Sistemi Tesisatı Genel Teknik Şartnamesi.